Archiwa kategorii: Aktualności

Kościół w Orawce przedmiotem seminarium na UW

30 listopada 2018 roku na Uniwersytecie Warszawskim odbyło się niezwykle ważne seminarium naukowe, którego przedmiotem był kościół św. Jana Chrzciciela w Orawce. Organizatorką spotkania była pani prof. dr hab. Anna Gruszczyńska-Ziółkowska z Instytutu Muzykologii UW. W spotkaniu udział wzięli jako prelegenci: pan prof. dr hab. Tadeusz Trajdos z Instytutu Historii PAN oraz MWSHP w Łowiczu; pani dr hab. Ewa Kocój z Instytutu Kultury UJ, pan dr Andrzej Siwek z Instytutu Historii Sztuki UJ, kierownik Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w Krakowie oraz Lucyna Borczuch, przewodnik w kościele w Orawce, członek Towarzystwa Przyjaciół Orawy. Spotkaniu przysłuchiwali się i w dyskusji udział wzięli: pani dr Grażyna Ruszczyk, historyk sztuki z Instytutu Sztuki PAN w Warszawie, specjalistka w zakresie architektury drewnianej, autorka licznych prac dotyczących drewnianych obiektów sakralnych  w Polsce, pan mgr Łukasz Wiater, historyk, publicysta, sekretarz Towarzystwa Przyjaciół Orawy oraz pani mgr inż. Agnieszka Stelmaszczyk-Kusz. Moderatorem spotkania był historyk i publicysta  pan prof. dr hab. Mariusz Ziółkowski z UW.

W pierwszej części spotkania przedstawiono obiekt i problemy badawcze. Wprowadzeniem do dyskusji był wykład pana prof. Tadeusza M.Trajdosa, znanego mediewisty, który ponad 30 lat swojej pracy naukowej poświęcił badaniu przeszłości Orawy, skupiając się na aspektach polskiego osadnictwa i życia religijnego mieszkańców tego regionu. Trudno znaleźć osobę, która lepiej przedstawiłaby Orawkę w kontekście charakterystyki  dziejowej Orawy. Kościół w Orawce zawdzięcza mu opis historyczny i ikonograficzny, umieszczony w monografii wydanej w 1999 roku, będącej w dużej mierze opracowaniem i uzupełnieniem wcześniejszych notatek dr Hanny Pieńkowskiej, historyczki sztuki i konserwatorki, która jako jedna z pierwszych przeprowadziła badania naukowe dotyczące orawskiej świątyni. Tadeusz Trajdos zwrócił uwagę na trzy kwestie warte przebadania w najbliższym czasie: 1. badania nad zachowanymi paramentami świątyni, 2. badanie staropolskiego tekstu na belce tęczowej 3. skatalogowanie tekstów w bibliotece parafii.

Pani Ewa Kocój, etnolog z Instytutu Kultury UJ, autorka licznych prac dotyczących dziedzictwa kulturowego Europy Środkowo-Wschodniej i Południowej, poświęciła swoje wystąpienie wytyczeniu nowych interdyscyplinarnych badań nad kościołem w Orawce, które potraktowała jako źródło do badań nad wielokulturowym dziedzictwem regionu. Zwróciła uwagę na położenie obiektu na pograniczu etnicznym, kulturowym i religijnym, co wymaga podjęcia wspólnych badań naukowych przez międzynarodowy i interdyscyplinarny zespół ekspertów z dziedziny historii, historii sztuki, religioznawstwa i etnologii. Prelegentka zidentyfikowała następujące zagadnienia, ważne w kontekście dalszych badań naukowych nad świątynią: 1. konieczność przeprowadzenia dalszych badań nad wielokulturową historią i religijnością Orawy,  2. podjęcie działań na rzecz scalenia rozproszonych źródeł naukowych i ich digitalizacji, 3. zbadanie tematów polichromii wewnętrznej kościoła w Orawce na tle innych kościołów w Karpatach.

Następnie głos zabrał pan Andrzej Siwek z Instytutu Historii Sztuki UJ, od ponad 20lat zajmujący się badaniami i dokumentacją zabytków, autor licznych opracowań naukowych z zakresu ochrony zabytków i krajobrazu kulturowego, obecnie kierujący Narodowym Instytutem Dziedzictwa Oddział Terenowy w Krakowie. Jego wystąpienie dotyczyło uwarunkowań formalnych dotyczących ochrony zabytków, a następnie możliwych kierunków działań w tym zakresie. W roku jubileuszu100-lecia powstania służb konserwatorskich Andrzej Siwek przypomniał Dekret Rady Regencyjnej o opiece nad zabytkami sztuki i kultury z 31.10.1918, pierwszy akt prawny zabezpieczający obiekty w porozbiorowej rzeczywistości. Kościół w Orawce uznano za zabytek już 7 marca 1932 roku, razem z innymi najcenniejszymi obiektami II RP. Wyjątkowość historyczną podkreślono także umieszczając go na zweryfikowanej liście z 22 stycznia 1970. Ochrona zabytku, będącego czynnym kościołem, otoczonym grzebalnym cmentarzem jest dużym wyzwaniem nie tylko dla służb konserwatorskich, ale i dla zarządzających takim obiektem. Zdaniem badacza, ważne jest, cytuję: opracowanie stosownego planu ochrony dla kościoła w Orawce. Dokumenty takie zawierają definicję wartości zabytku, wymagają określenia stanu zachowania, rozpoznania potrzeb, stworzenia hierarchii problemów do rozwiązania, wskazania konserwatorskie dla  zarządzającego zabytkiem oraz pozwala ukierunkować i uporządkować działania na rzecz ochrony zabytku na szereg lat, może być przydatny przy pozyskiwaniu środków. Nie mam wątpliwości, że kościół w Orawce na przygotowanie takiej strategii (planu ochrony) zasługuje i co więcej, że byłby to dokument pożyteczny.  

Piszącej te słowa Lucynie Borczuch, przewodnikowi w kościele w Orawce, przypadł temat prac badawczych prowadzonych do tej pory nad zabytkiem oraz dwukrotnych starań o wpis obiektu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. 8-letnia praca przewodnika po tym obiekcie turystycznym, spotkania z grupami studyjnymi, wymagające przygotowania z wąskiego zakresu wiedzy o tym kościele obliguje do stałego zgłębiania wiedzy o zabytku. Przy okazji trafiam na ważnych, czasem ciekawe ciekawych informacji,  a gromadzę je na prowadzonym przez siebie tym blogu monotematycznym. W miarę poszerzania wiedzy, widzę coraz więcej obszarów, które wymagają aktualizacji. Docierając do niepublikowanych wcześniej protokołów wizytacji, dowiadujemy się jak rozwijała się parafia, jak wyglądał jej stan posiadania, jak rozwiązywano napotykane problemy. Jeżeli chodzi o sam budynek to w dzisiejszych czasach, za pomocą nowoczesnych metod badawczych dowiemy się więcej. Bez trudu można potwierdzić lub obalić tezy wysuwane w pierwszym znanym badaniu obiektu przez W. Myszkowskiego w 1895 i następnych: T.Szydłowskiego w 1937, A.Guntherovej-Mayerovej w 1944, dr Hanny Pieńkowskiej w 1954,  dochodząc do wniosków Komisji PKZ w 1973 r. W marcu 1972 roku odbyła się znacząca konferencja zorganizowana przez Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie i Krakowski Oddział PKZ, na której przedstawiono polichromię i organy z kościoła w Orawce. Potem, podczas dwudniowej konferencji w sierpniu 1973 skupiono się na organach, z okazji ukończenia ich renowacji.

Po 35 latach od poprzedniej konferencji, w Warszawie spotkało się grono osób, aby przyjrzeć się orawskiemu zabytkowi i na najbliższe lata ustalić plan działania na rzecz jego badania,. Tym zagadnieniom poświęcona była druga część seminarium naukowego. Pan prof. Mariusz Ziółkowski za wskazane uznał wykonanie scanningu obiektu, fotogrametrię i badanie dendrochronologiczne, zwłaszcza w sytuacji kiedy sporządzony jest już tego typu profil dla Orawy. Dyskusja pokazała jak wiele można zrobić w zakresie dokumentacji obiektu. Kolejnym tematem drugiej części spotkania był stan podjętych działań administracyjnych,zmierzających do uznania kościoła za pomnik historii. Wniosek taki do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wystosowali już w styczniu 2018 roku proboszcz w Orawce ks. Tadeusz Dąbrowski, gospodarz obiektu i Towarzystwo Przyjaciół Orawy. Obecnie wniosek znajduje się w Narodowym Instytucie Dziedzictwa, dokąd Ministerstwo Kultury skierowało go celem sporządzenia opinii eksperckiej. Zdaniem obecnych na tym seminarium jest on zasadny. Zgodziliśmy się, że znaczenie tego obiektu dla kultury i historii nie tylko samej Orawy, ale także dla Polski, jest znaczące. 

Spotkanie zakończono przydzieleniem zadań,  związanych z poszukiwaniem instytucji mogących wesprzeć starania o dotacje na konkretne badania.

Serdecznie dziękuję pani prof. Annie Gruszczyńskiej-Ziółkowskiej za podjęcie tematu kościoła i zorganizowanie spotkań. 

Opr. L.Borczuch

„Gdzie diabeł gra na basetli…” relacja

29.11.2018 r. w Warszawie odbyło się spotkanie przewodnika w kościele w Orawce z wykładowcami i studentami Uniwersytetu Warszawskiego oraz zaproszonymi gośćmi pani prof. dr hab. Anny Gruszczyńskiej-Ziółkowskiej z Instytutu Muzykologii UW. Celem spotkania było zapoznanie słuchaczy z orawczańskim kościołem, szczególnie z tym, co wiąże się z muzyką. Omówiliśmy instrumenty dawne, które przedstawione są w wyobrażeniu nieba, czyli anioły muzykujące na chórze, króla Dawida, św. Cecylię i dekorację prospektu organowego oraz diabły grające w piekle. Sporo czasu poświęciliśmy organom, instrumentowi wyjątkowego ze względu na wiek i stosunkowo niewielkie zmiany w porównaniu z XVII wiecznym oryginałem. Podczas prelekcji posłużyłam się zdjęciami ks. Zbigniewa Pytla i wysłuchaliśmy fragmentów nagrania brzmienia tych organów. Płyta prezentuje barokowe utwory w wykonaniu pana Grzegorza Bosaka, a nagrania dokonał pan Maciej Jurasz.

Mam wielką nadzieję, że studenci i wykładowcy zechcą podjąć temat wyposażenia kościoła w swoich pracach. Szczegółowe badania i opracowania są bardzo potrzebne, również dla potomnych! Dziękuję pani prof. Gruszczyńskiej-Ziółkowskiej za możliwość spotkania z tak doborowym gronem słuchaczy.

O Orawce w Warszawie…

Zaproszenie

W dniach 29 i 30 listopada br. odbędą się w Warszawie dwa wydarzenia, których tematem będzie orawczański kościół. Organizatorem jest prof. dr hab. Anna Gruszczyńska-Ziółkowska z Instytutu Muzykologii UW.

29 listopada 2018 r. (czwartek) godz. 15.00-16.30  

„Gdzie diabeł gra na basetli a anioł na lutni”

Tematem spotkania będzie wyposażenie i polichromia kościoła ze szczególnym uwzględnieniem instrumentów dawnych. Do prezentacji wykorzystane będą kapitalne zdjęcia ks. Zbigniewa Pytla.

Spotkanie odbędzie się w siedzibie Instytutu Muzykologii UW, w Pałacu Tyszkiewiczów-Potockich przy Krakowskim Przedmieściu 32 .

30 listopada 2018 r. (piątek) godz. ok. 9.30 – 16.00 spotkanie dyskusyjne:

Część I. Przedstawienie kościoła w Orawce, głównych problemów badawczych oraz zadań

– Prof. dr hab. Tadeusz Mikołaj Trajdos (Instytut Historii PAN, MWSHP w Łowiczu) – tematyka: charakterystyka dziejowa parafii w Orawce i walory zabytkowe kościoła (architektura, wystrój, wyposażenie) oraz pożądane kierunki badań

 – Dr hab. Ewa Kocój (Instytut Kultury UJ) – tematyka: Nasze czy Wasze? Kościół w Orawce na pograniczu polsko-słowackim jako źródło do badań nad wielokulturowym dziedzictwem regionu-  identyfikacja nowych problemów naukowych

– Dr Andrzej Siwek (Instytut Historii Sztuki UJ) – tematyka: uwarunkowania formalne ochrony i możliwe kierunki działań w tym zakresie

– p. Lucyna Borczuch (Kościół w Orawce) – tematyka: prace badawcze i działania administracyjne podjęte w ostatnim czasie.

Część II. Dyskusja nad programem działań, sformułowanie zadań.

Spotkanie odbędzie się w siedzibie Instytutu Archeologii w sali nr 114 (ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, budynek Szkoły Głównej, parter).

Serdecznie zapraszamy!


Poranek poetycki 2018

Zaproszenie

Jak co roku jesienią, ksiądz proboszcz w Orawce Tadeusz Dąbrowski, poeta i regionalista Zbigniew Tlałka oraz przewodnik w obiekcie – Lucyna Borczuch zapraszają na program słowno-muzyczny. W tym roku szczególną okazją jest 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości.

Dlaczego „zacontek”? Ponieważ Orawa dopiero w lipcu 1920 r., po prawie dwóch latach została przyłączona do Polski. Ale powiew „ślebody” po upadku Austro-Węgier zaczęto odczuwać już na początku listopada 1918 roku.

Spotkanie pt. „Zacontek ślebody” odbędzie się we czwartek, 15 listopada 2018 o godzinie 10.00. Młodzież z orawskich szkół podstawowych pod kierunkiem polonistów: p. Anny Cymerman, p. Jolanty Szczęśniak Basisty, p. Ewy Szperlak i p. Zbigniewa Tlałki odtworzy teksty o treści religijnej i patriotycznej.

Relacja

Z uwagi na duże zainteresowanie i możliwości logistyczne ostatecznie odbyły się dwa spotkania. O godz. 10.00 zebrała się młodzież młodsza, tj. klasy V i VI, a o godz. 11.00 młodzież starsza, klasy VII i VIII. Młodzież pięknie zinterpretowała utwory poetyckie pisane gwarą i polszczyzną, grupa z Lipnicy Małej zagrała, chór z Jabłonki zaśpiewał. Przypomnieliśmy, utrwaliliśmy temat 1918 – 1920 na Orawie. Swoją obecnością zaszczycili nas p. Jadwiga Pilchowa, p. Adam Kwiatek i p. Krzysztof Kokot, którego wiersz był dziś również odczytany. Przy okazji młodzież dowiedziała się o wielkiej wartości historycznej najstarszego zabytku na polskiej części Orawy.

Spotkanie zakończyliśmy odśpiewaniem Roty przy akompaniamencie orawskiej muzyki i odmówieniem modlitwy za Ojczyznę.

Dziękuję Księdzu Proboszczowi za udostępnienie tego wspaniałego obiektu, Dyrekcjom Szkół Podstawowych z Lipnicy Wielkiej, Lipnicy Małej, Orawki, Jabłonki i Piekielnika za  umożliwienie młodzieży uczestniczenia, opiekunom za przygotowanie tekstów a słuchaczom za miłe spotkanie.


Opr. LB

Ratujemy rzeźbę maryjną

Na przykościelnym cmentarzu w Orawce stoją dwie kamienne rzeźby, stan starszej z nich jest krytyczny. Poczyniono właśnie kolejny krok w sprawie jej renowacji. W dniu 29 listopada 2018 r. odbyła się wizja lokalna z ramienia  nowotarskiej Delegatury Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie. Podczas oględzin wskazano na konieczność  renowacji i ustalono wstępny plan działania. Po wycenie kosztów prac i wyborze pracowni konserwatorskiej będziemy gromadzić środki na ten cel. Rozważa się możliwość ogłoszenia zbiórki publicznej i pisanie wniosków o wsparcie do Urzędu Wojewódzkiego. Będziemy informować o postępie w tym temacie.

Czytaj dalej

Przyszedł góral do górali, rzecz o ks. Janie Sczechowiczu

 

 

Ks. Sczechowicz jest niewątpliwie jedną z najważniejszych postaci związanych z historią Orawy. Z powodu ubogiego materiału źródłowego, niewiele wiemy o nim samym, ale kwerenda trwa, wynikami podzielimy się na pewno!

Jan Sczechowicz, syn Andrzeja urodził się w Ratułowie w 1612 roku.  Trudno powiedzieć jak brzmiało jego nazwisko, istnieje kilka wersji: zlatynizowana – Joannes Andreae Sczechouiensis, jak w pierwszym wpisie na UJ, Sczechowic, Sczęchowicz i Sczechowicz w kolejnych, Schechowitz jak w akcie nobilitacyjnym albo Scechowicz jak w testamencie. Czytaj dalej

Quest wokół „orawskiego Wawelu”

Questing to popularna gra terenowa, polegająca na przejściu trasy opisanej zagadkami. W ten sposób uczestnik poznaje ciekawe miejsca i mało znane fakty historyczne.

„Wokół orawskiego Wawelu” to tytuł questu, który dotyczy otoczenia kościoła w Orawce. Określenie „orawski Wawel” funkcjonuje od blisko stu lat, a  przypisuje się je księdzu Marcinowi Jabłońskiemu. Bez wątpienia najstarszy i najpiękniejszy kościół polskiej części Orawy kojarzy się z Wawelem poprzez figuralną polichromię, przywodzącą na myśl arrasy i pozornie kasetonowy strop. Czytaj dalej

Plebiscyt MIK 20-na-XX

Kościół w Orawce został zakwalifikowany do udziału w urodzinowym plebiscycie 20 na XX Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego.

Na stronie http://dnidziedzictwa.pl/tag/20-na-XX/ Małopolski Instytut Kultury prezentuje 50
zabytków, które do tej pory można było
zwiedzić podczas Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Spośród nich do 7 maja 2018 wybierzemy, poprzez głosowanie 20 najciekawszych.
Na zwycięzców plebiscytu i uczestników głosowania czekają nagrody.
Zachęcamy do głosowania!
Dziękujemy wszystkim, którzy przyczynili się do popularyzacji obiektu. Dzięki Państwa głosom zakwalifikowaliśmy się do grona czterech najciekawszych z 250!

Instalacja Wielkanocna 2018 w Poznaniu

www.Galeria U Jezuitów

Zaproszenie od oo. Jezuitów

Zapraszam w tych dniach, od Wielkiej Środy (28.03) do drugiej Niedzieli Wielkanocnej (8.04) do kościoła oo. Jezuitów w Poznaniu (Szewska 18) aby stanąć przed kurtyną Wielkiego Tygodnia / Instalacją Wielkanocną autorstwa Wojciecha Hildebrandta, składającą się z 27 wielkoformatowych fotografii przydrożnych i nagrobnych krzyży, wprawiających w zadumę nad sensem życia i przemijania.

Kościół otwarty jest codziennie w godz. 9:00 – 19:00.

Wydarzenie pod patronatem Galerii U Jezuitów oraz Okręgu Poznańskiego ZPAP.
o. Jacek Wróbel SJ
Więcej o instalacji na stronie Galerii U Jezuitów