(Polski) Przyszedł góral do górali, rzecz o ks. Janie Sczechowiczu

 

Jan Szczechowic pochodził z Ratułowa w dawnym województwie krakowskim i diecezji krakowskiej. Był synem Andrzeja. Takie dane podał wpisując się do metryki Uniwersytetu Krakowskiego w semestrze letnim roku 1633. Wpis brzmi: Joannes Andreae Sczechouiensis dioecesis Cracoviensis. Nazwisko podano więc w formie zlatynizowanej. Przy okazji Sczechowicz uiścił opłatę wstępną  w wysokości 6 groszy (Album studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. IV, ed. G. Zathey, adiutus ab H. Barycz, Cracoviae 1950, s. 150). Wpis ten traktujemy jako początek studiów uniwersyteckich w Krakowie. Studia rozpoczynano statutowo od  wpisu w metryce i złożenia przysięgi, chociaż nie wszyscy studenci  podporządkowali się tym przepisom. Zdarzało się, że studenci pobierali nauki w Krakowie, a powyższego obowiązku dopełniali później. Trudno jednak takie sytuacje weryfikować.

 

 

W semestrze zimowym 1639 r. nastąpił ponowny wpis do metryki Uniwersytetu Krakowskiego, gdzie został wpisany z polską formą nazwiska jako: Joannes Andreae Sczechowic dioecesis Cracoviensis. Danych o opłacie nie podano  (Album studiosorum t. IV, s. 189)

 

Wyjaśnieniem dwukrotnego wpisu ks. Sczechowicza może być przerwanie studiów i wyjazd z Krakowa.

 

W latach 1640-1642 Sczechowicz był nauczycielem klasy gramatyki w Szkołach Nowodworskich (J. Leniek, Książka pamiątkowa ku uczczeniu jubileuszu trzechsetnej rocznicy założenia Gimnazyum św. Anny w Krakowie, Kraków 1888, s. XCVII)

 

Szkoły Nowodworskie to średnia szkoła humanistyczna, założona w 1588 roku jako kolonia Uniwersytetu Krakowskiego, przygotowująca uczniów do studiów; początkowo 3-klasowa: gramatyka, logika i retoryka, od 1603 r. 4-klasowa: gramatyka, poetyka, dialektyka i retoryka. Program nauki obejmował także naukę języka ojczystego.  Nauczali w niej bakałarze i magistrzy Uniwersytetu.

 

W semestrze zimowym 1641 r. odbyła się promocja Sczechowicza na stopień bakałarza sztuk wyzwolonych; przy tym wpisie dopisano później informacje biograficzne, że był magistrem i kapłanem. Tego typu adnotacje wprowadzano często, śledząc drogę życiową i kariery absolwentów uczelni (Statuta necnon liber promotionum philosophorum ordinis in universitate studiorum Jagellonica ab anno 1402 ad annum 1849, ed. J. Muczkowski, Cracoviae 1849, s. 312)

 

W 1644 r. odbyła się promocja na magistra sztuk wyzwolonych. Nie została ona odnotowana w Liber promotionum. Wiadomość o uzyskaniu stopnia magistra przez Sczechowicza pochodzi z druku panegirycznego na cześć promowanych, gdzie został wymieniony. Jest to dziełko St.anisława Slachetki, Hortus academicus…, Cracoviae 1644.

 

W 1644 r. Sczechowicz został odnotowany w “Księdze pilności” jako wykładowca nadzwyczajny (extraneus) na Wydziale Filozoficznym (BJ rkps 220, k. 161r).

 

W latach 1645-1647 ponownie był nauczycielem klasy gramatyki w Szkołach Nowodworskich     (J. Leniek, Książka pamiątkowa ku uczczeniu jubileuszu trzechsetnej rocznicy założenia Gimnazyum św. Anny w Krakowie, Kraków 1888, s. XCVIII)

 

Ze źródeł pozauniwersyteckich czerpiemy wiadomość o tym, że Sczechowicz opuścił mury uczelni i rozpoczął karierę kościelną. W latach 1649-1652 był proboszczem w Niedzicy (ks. G. Breumirski SP, Niedzica, „Nasza Przeszłość” 36, 1971, s. 154)

 

W 1654 r. Sczechowicz pełnił godności proboszcza generalnego i wicearchidiakona komitatu orawskiego w Królestwie Węgier (łac. comitatus Arvensis = słow. Oravská župa, węg. Árva Vármegye, pol. Żupa orawska). Z taką tytulaturą wystąpił dokonując w tymże roku fundacji borkarny tj. stypendium dla studentów Uniwersytetu Krakowskiego, która posiada bogatą dokumentację w Archiwum UJ (AUJ, akta papierowe, 4865-1869, Borkarny LXIII/2-15) (J. Michalewicz, M. Michalewiczowa, Liber beneficiorum et benefactorum Universitatis Iagellonicae in saeculis XV–XVIII, t. 1: Fundationes pecuniariae Universitatis Iagellonicae in saeculis XV-XVIII, Kraków 1999 /Z prac Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Seria D; vol. 1,  nr 827 i 828, s. 466-467/

 

A teraz kwestia wielokrotnie podnoszona, czyli pisownia nazwiska.  W zachowanych źródłach widnieją następujące formy:

 

– w Album studiosorum w 1633 r. został wpisany jako: Joannes Andreae Sczechouiensis
– w Album studiosorum w 1639 r. został wpisany jako: Joannes Andreae Sczechowic
– w Liber promotionum w 1641 r. zapisany jako: Joannes Sczęchowicz
– w księdze diligencji BJ 220, k. 162r zapisany jako: Joannes Sczechowic
– w zapisach funduszu na borkarnę z 1654 r.: Joannes Sczechowic i Joannes Szczechowicz
A w testamencie z 1659 widnieje: Scechowicz. Z zebranych danych wynika równoważne stosowanie dwóch form zapisu: Sczechowic i Sczechowicz.

 

dr Maciej Zdanek