Ksiądz Pavol Vitko/Paulus Vitkay

nagrobek ks. Witakya przy kościele w Orawce

nagrobek ks. Vitkaya przy kościele w Orawce

 

Przed wejściem do kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela, zabytku architektury sakralnej z połowy XVII wieku, jednego z najwybitniejszych w Polsce, znajduje się grób ks. Pawła Vitkaya, proboszcza w latach 1830-1842, o którym niewiele wiadomo parafianom, jak i zwiedzającym kościół turystom.

Ks. Paweł Vitkay nie jest całkowicie nieznaną osobą, przeciwnie, bardzo cenionym botanikiem, autorem pierwszego opracowania flory Orawy.

Urodził się prawdopodobnie pod koniec 1779 r., ochrzczony został 31 grudnia 1779 r. w małej miejscowości Kubachy (węg. Hernádfalu), obecnie Spišské Bystré k. Popradu. Jego rodzicami byli  Martin Vitko i Anna z d. Majerková. Teologię studiował w Kecskemét, Rużomberku i Bańskiej Bystrzycy, filozofię ukończył w Bratysławie i Trnawie. Po wyświęceniu był wikarym w latach 1804-1807 w Rużomberku, a następnie proboszczem w Bobrowie (1807-1815), Zázrivej (1815-1828), Zubrohlave (1828-1830) i w Orawce (1830-1842), gdzie zmarł 14 listopada 1842, w wieku 62 lat. Był dziekanem i kanonikiem górnoorawskiego dystryktu, asesorem sądowym Orawskiej Żupy (Oravska Župa), a z zamiłowania botanikiem.

Botanizował na szczycie Dziumbier (słow. Ďumbier, węg. Gyömber, najwyższym szczycie Niżnych Tatr – 2043 m), na Wielkim Choczu (Veľky Choč – 1608 m), w Małej Fatrze na Stohu (1608 m), Wielkim i Małym Rozsutcu (Veľky Rozsutec – 1610 m, Malý Rozsutec – 1343 m), na Magurze Orawskiej (Oravská Magura), na Babiej Górze (1725), Pilsku (1557) i w borach na Orawie.

W 1822 po łacinie napisał dzieło „Flora arvensis”, które jest pierwszym opracowaniem flory Orawy. W późniejszych latach go uzupełniał. Praca ta stanowi duży postęp w znajomości flory Orawy, dostarcza danych o występowaniu 510 roślin na Orawie, fragmentarycznie na Liptowie. Zachowała się tylko druga część rękopisu, która przechowywana jest w muzeum w Popradzie (Podtatranské Muzeum). Rękopis nie doczekał się wydania drukiem ale został wykorzystany w pracy Mikołaja Szontagha (Miklós Szontagh) – węgierskiego lekarza, botanika i taternika, o roślinach Orawy i Tatr Zachodnich w 1863 r.

W 170 rocznicę śmierci i 190 napisania pracy o roślinach Orawy w jego rodzinnej miejscowości Spišské Bystré – 10 listopada 2012 r. odsłonięta została na ścianie kaplicy kościelnej pamiątkowa tablica. Pierwszy to dla mnie znany przypadek uczczenia rocznicy powstania rękopisu, który nigdy nie został wydany drukiem. Co więcej, decyzją ministerstwa kultury Słowacji z dnia 11 grudnia 2012 rękopis „Flora arvensis” uznana została za historyczny dokument książkowy.

Bibliografia
Zofia i Witold H. Paryscy: Wielka Encyklopedia Tatrzańska, Poronin 1995, s.1305,
Pišút Ivan, Šipošová Helena: Pavol Vitkay – prvý oravský botanik, Diverzita rastlinstva na Slovensku, Br. Slovenská botanická spoločnosť pri SAV, 1995, s. 177-179.

tekst i zdjęcie: Ryszard M. Remiszewski

Post scriptum

Miałam przyjemność poznać panią Helenę Šipošovą. Udzieliła dodatkowej informacji o tablicy pamiątkowej wmurowanej na cmentarzu w Spisskiej Bystrej i książce której jest współautorką, a w której znajduje się biogram księdza botanika Vitkaya. LB

zdj.H.Šipošová