Ksiądz Paweł Witkay

nagrobek ks. Witakya przy kościele w Orawce

nagrobek ks. Witakya przy kościele w Orawce

 

ORAWKA. Przed wejściem do kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela na Puszczy, zabytku architektury sakralnej z połowy XVII wieku, jednego z najwybitniejszych w Polsce, znajduje się grób ks. Pawła Vitkaya, proboszcza w latach 1830-1842, o którym niewiele wiadomo parafianom, jak i zwiedzającym kościół turystom.

Ks. Paweł Vitkay nie jest całkowicie nieznaną osobą, przeciwnie, bardzo cenionym botanikiem, autorem pierwszego opracowania flory Orawy. Jednak do dzisiaj wyjaśnienia wymaga zarówno pisownia jego nazwiska jak i data śmierci.

Urodził się 31 grudnia 1779 r. w małej miejscowości Kubachy (węg. Hernádfalu), obecnie Spišské Bystré k. Popradu. Rodzice – ojciec Martin Vitko, matka Anna Majerková. Studiował w Kecskemét (miasto położone na Wielkiej Nizinie Węgierskiej), podobno w Rużomberku i Bańskiej Bystrzycy, teologię i filozofię ukończył w Bratysławie i Trnawie. Po wyświęceniu był wikarym w latach 1804-1807 w Rużomberku, a następnie proboszczem w Bobrowie (1807-1815), Zázrivej (1815-1828), Zubrohlave (1828-1830) i w Orawce (1830-1842), gdzie zmarł 14 listopada 1842, w wieku 62 lat. Właśnie rok wymaga wyjaśnienia, na pomniku znajduje się bowiem 1843. Był dziekanem i kanonikiem górnoorawskiego dystryktu, asesorem sądowym Orawskiej Żupy (Oravska Župa).

Botanizował na szczycie Dziumbier (słow. Ďumbier, węg. Gyömber, najwyższym szczycie Niżnych Tatr – 2043 m), na Wielkim Choczu (Veľky Choč – 1608 m), w Małej Fatrze na Stohu (1608 m), Wielkim i Małym Rozsutcu (Veľky Rozsutec – 1610 m, Malý Rozsutec – 1343 m), na Magurze Orawskiej (Oravská Magura), na Babiej Górze (1725), Pilsku (1557) i w Borach na Orawie.

W 1822 po łacinie napisał dzieło „Flora arvensis”, które jest pierwszym opracowaniem flory Orawy. W późniejszych latach go uzupełniał. Praca ta stanowi duży postęp w znajomości flory Orawy, dostarcza danych o występowaniu 510 roślin na Orawie, fragmentarycznie na Liptowie. Zachowała się tylko druga część rękopisu, która przechowywana jest w muzeum w Popradzie (Podtatranské Muzeum). Rękopis nie doczekał się wydania drukiem ale został wykorzystany w pracy Mikołaja Szontagha (Miklós Szontagh) – węgierskiego lekarza, botanika i taternika, o roślinach Orawy i Tatr Zachodnich w 1863 r.

Wyjaśnienia wymaga jeszcze pisownia jego nazwiska, wg Słowaków prawdopodobnie wywodzi się od nazwiska Vitko, które występuje do dzisiaj w tej wsi. Witkay znajduje się na pomniku, spotkamy się również z zapisem Vitkai, natomiast na rękopisie dzieła własnoręcznie podpisał się Vittkay.

W 170 rocznicę śmierci i 190 napisania pracy o roślinach Orawy w jego rodzinnej miejscowości Spišské Bystré – 10 listopada 2012 r. odsłonięta została na ścianie kaplicy kościelnej pamiątkowa tablica. Pierwszy to dla mnie znany przypadek uczczenia rocznicy powstania rękopisu, który nigdy nie został wydany drukiem. Wiedzmy zatem kto spoczywa w skromnym grobowcu na przykościelnym cmentarzu w Orawce.

tekst i zdjęcie: Ryszard M. Remiszewski

Bibliografia
Zofia i Witold H. Paryscy: Wielka Encyklopedia Tatrzańska, Poronin 1995, s.1305,
Pišút Ivan, Šipošová Helena: Pavpl Vitkay – prvý oravský botanik, Diverzita rastlinstva na Slovensku, Br. Slovenská botanická spoločnosť pri SAV, 1995, s. 177-179.