Data skryta wśród liter. O chronostychu z kaplicy Matki Bożej Bolesnej w Orawce
W kaplicy Matki Bożej Bolesnej w Orawce znajduje się niezwykła inskrypcja, która nie tylko zdobi wnętrze, ale też ukrywa daty w samym tekście. 
To chronostych, czyli wyrafinowana forma zapisu, w której wybrane wielkie litery pełnią jednocześnie funkcję cyfr rzymskich. Po ich zsumowaniu otrzymujemy datę wydarzenia zapisaną w ukryty sposób.
Na polskiej Orawie to prawdziwa rzadkość. Chronostychy spotykamy zaledwie w kilku miejscach regionu, m.in. w Lipnicy Wielkiej czy Zubrzycy Górnej. 
Orawka kryje jednak przykład szczególny: podwójny chronostych, odnoszący się do dwóch renowacji kaplicy, oddzielonych ponad stuletnią różnicą. 
Orawka kryje jednak przykład szczególny: podwójny chronostych, odnoszący się do dwóch renowacji kaplicy, oddzielonych ponad stuletnią różnicą. 
Na załączonym zdjęciu widoczna jest inskrypcja z zaznaczonymi na czerwono literami 
. To właśnie one pełnią funkcję cyfr rzymskich i zostały użyte do utworzenia chronostychu. Ich suma pozwala odczytać ukrytą datę zapisaną w tekście. Pierwsza część inskrypcji wskazuje rok 1818 i upamiętnia prace podjęte dziewięćdziesiąt lat po powstaniu kaplicy przez proboszcza ks. Antoniego Tuzińskiego.
Napis głosi:„Wzniesiona z pobożności przez proboszczów Gawendę i Wilczka, po dziewięćdziesięciu latach trudem proboszcza Antoniego Tuzińskiego ozdobiona, zaprawdę służy kultowi Istoty Wiecznej (Boga Wiecznego) i hołdom Bolesnej Bogarodzicy”. 
Druga część odnosi się do roku 1934, z czasów probostwa ks. Marcina Jabłońskiego. Co ciekawe, autor zamiast zapisać wprost „90”, użył łacińskiego wyrażenia – zagadki: „bis nonies lustra”.
Jak to działa?• bis = 2
• nonies = 9
• lustra = okres 5 lat (łac. *lustrum*, czyli pięciolecie)
2 × 9 × 5 = 90 Tekst w tłumaczeniu brzmi:„W Roku Jubileuszowym naprawiona dla Zbawienia w ołtarzu Krzyża troską i pracą proboszcza Marcina Jabłońskiego odnowiona i ozdobiona szczęśliwie służy swemu celowi”. 
Ta inskrypcja pokazuje, jak wiele historii można ukryć w pozornie prostym tekście. Wystarczy wiedzieć, gdzie patrzeć… bo czasem w literach zaklęte są cyfry.Opracował pan Michał Szymusiak.
Wpis oryginalny na stronie facebook Orawskiej Konferencji Historycznej, 3 lipca 2026. Dziękujemy 🙂
