W kaplicy Matki Bożej Bolesnej w Orawce znajduje się niezwykła inskrypcja, która nie tylko zdobi wnętrze, ale też ukrywa daty w samym tekście.

To chronostych, czyli wyrafinowana forma zapisu, w której wybrane wielkie litery pełnią jednocześnie funkcję cyfr rzymskich. Po ich zsumowaniu otrzymujemy datę wydarzenia zapisaną w ukryty sposób.

Na polskiej Orawie to prawdziwa rzadkość. Chronostychy spotykamy zaledwie w kilku miejscach regionu, m.in. w Lipnicy Wielkiej czy Zubrzycy Górnej. Orawka kryje jednak przykład szczególny: podwójny chronostych, odnoszący się do dwóch renowacji kaplicy, oddzielonych ponad stuletnią różnicą.

Na załączonym zdjęciu widoczna jest inskrypcja z zaznaczonymi na czerwono literami . To właśnie one pełnią funkcję cyfr rzymskich i zostały użyte do utworzenia chronostychu. Ich suma pozwala odczytać ukrytą datę zapisaną w tekście.

Pierwsza część inskrypcji wskazuje rok 1818 i upamiętnia prace podjęte dziewięćdziesiąt lat po powstaniu kaplicy przez proboszcza ks. Antoniego Tuzińskiego.

Napis głosi:

„Wzniesiona z pobożności przez proboszczów Gawendę i Wilczka, po dziewięćdziesięciu latach trudem proboszcza Antoniego Tuzińskiego ozdobiona, zaprawdę służy kultowi Istoty Wiecznej (Boga Wiecznego) i hołdom Bolesnej Bogarodzicy”.

Druga część odnosi się do roku 1934, z czasów probostwa ks. Marcina Jabłońskiego. Co ciekawe, autor zamiast zapisać wprost „90”, użył łacińskiego wyrażenia – zagadki: „bis nonies lustra”.

Jak to działa?

• bis = 2

• nonies = 9

• lustra = okres 5 lat (łac. *lustrum*, czyli pięciolecie)

2 × 9 × 5 = 90

Tekst w tłumaczeniu brzmi:

„W Roku Jubileuszowym naprawiona dla Zbawienia w ołtarzu Krzyża troską i pracą proboszcza Marcina Jabłońskiego odnowiona i ozdobiona szczęśliwie służy swemu celowi”.

Ta inskrypcja pokazuje, jak wiele historii można ukryć w pozornie prostym tekście. Wystarczy wiedzieć, gdzie patrzeć… bo czasem w literach zaklęte są cyfry.

Opracował pan Michał Szymusiak.